เพื่อนๆ หลายคนที่ต้องการซื้อ-ขายที่ดิน หรือกำลังจะ ซื้อที่ดิน สปก อาจสงสัยว่า ที่ดิน สปก ทําอะไรได้บ้าง ? สามารถโอนซื้อ-ขาย ส่งต่อ หรือ สร้างบ้านได้ไหม? มีสิทธิ์ครอบครองยังไง? บทความนี้ พี่ไว้ใจ ชวนมาทำความรู้จักและไขข้อสงสัยทุกอย่างเกี่ยวกับ ที่ดิน ส.ป.ก. กันค่ะ
เลือกอ่านตามหัวข้อที่สนใจ
ที่ดิน ส.ป.ก. คืออะไร ?
เริ่มต้นขอแนะนำสั้นๆ ก่อนว่า ที่ดิน ส.ป.ก. เป็นที่ดินเขตปฏิรูปของรัฐ ซึ่งจัดสรรให้ประชาชนที่มีฐานะยากจนใช้ในการทำเกษตรกรรมชั่วคราว โดยรัฐไม่ได้ออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือสำคัญตามประมวณกฏหมายที่ดินกำหนด แต่จะออกเป็นหนังสือ สปก (ส.ป.ก. 4-01) ให้แทน ผู้ได้รับการแบ่งสรรที่ดินจะไม่สามารถโอนกรรมสิทธิ หรือขายที่ดินดังกล่าวได้ ยกเว้นการตกทอดเป็นมรดกให้แก่ทายาทโดยชอบธรรมได้เท่านั้น
5 คำถามคาใจ ที่ดิน สปก ทําอะไรได้บ้าง ?
1. ผู้ครอบครองสามารถทำประโยชน์อะไรได้บ้าง
ที่ดิน สปก ทําอะไรได้บ้าง ตามกฏหมายผู้ถือครองสามารถใช้ที่ดิน สปก ทำการเกษตรได้อย่างเดียว แต่ได้มีประกาศเพิ่ม ลงวันที่ 28 ตุลาคม 2563 สามารถทำประโยขน์ นอกเหนือจากการเกษตร เพิ่มเติมได้ ดังนี้
- ใช้วิจัย สาธิต ทดลอง ศูนย์พัฒนาอาชีพ ศูนย์การเรียนรู้
- กิจการที่ส่งเสริมด้านการเกษตร ทำที่จัดเก็บรวบรวมพืชและสัตว์
- ลานตากผลผลิตได้ เช่น ตากมัน ตากข้าว
- ทำสถานที่ผลิต แปลรูปและจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตรได้
- กิจการที่ตกลงร่วมกันระหว่างรัฐบาลกับเอกชน เช่น ร้านที่ขายผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร
- กิจการที่สามารถพัฒนาอาชีพการเกษตร และปัจจัยการผลิต ตลอดจนการผลิต จำหน่าย และการตลาด เช่น
- ศูนย์ผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์พืช
- ศูนย์พัฒนาองค์ความรู้อาชีพเกษตรกร
- สถานที่ผลิตปุ๋ยเคมีและอินทรีย์
- สถานที่เคลือบผิวส้ม สถานที่รับรมควันยาง
- สถานที่ทำสหกรณ์เกษตร
- ร้านจำหน่ายปุ๋ย
- ร้านซ่อมแซมเครื่องจักรทางการเกษตร
- ปั้มน้ำมัน ก๊าซหุงต้ม แก๊ส LPG อู่ซ่อมรถ ปั้มน้ำมันหลอด
- กิจการผลิตน้ำ โรงงานผลิตน้ำดื่ม โรงงานผลิตน้ำแข็ง
- กิจการตลาดจำหน่ายสินค้า เช่น ตลาดชุมชนกลาง ตลาดสด ตลาดนัด
- กิจการจำหน่ายรถยนต์ และเครื่องกลทางการเกษตร อุปกรณ์ และเครื่องใช้ที่เกี่ยวข้องทั้งหมด
- กิจการร้านค้า ร้านโชวห่วย ร้านตัดผม ร้านตัดเย็บเสื้อผ้า ร้านเครื่องนอน
- ร้านจำหน่ายอุปกรณ์ก่อสร้าง
- กิจการไปรษณีย์ สถานที่รับ-ส่งพัสดุ ต่างๆ
- กิจการทางด้านสุขภาพ เช่น คลินิก โรงพยาบาล ร้ายขายยา
- กิจการคมนาคม เช่น สถาณีขนส่ง
- กิจการร้านอาหาร
- กิจการสาธารณะที่เอกชนขอใช้ เช่น โรงเรียนอนุบาล สถานที่รับเลี้ยงเด็ก
- ที่อยู่อาศัย ที่พัก หอพัก
- โรงงาน เช่น โรงงานน้ำตาล โรงงานผลไม้กระป๋อง โรงงานน้ำมันพืช
- โรงงานแปลรูปไม้ โรงงานผลิตกลั่นสุราพื้นบ้านในชุมชน
อย่างไรแล้ว ถ้าเพื่อนๆ ต้องการประกอบกิจการอื่นๆ ในที่ดิน สปก ที่นอกเหนือจากการทำเกษตรกรรม พี่ไว้ใจแนะนำให้ติดต่อสอบถาม สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรกรรม (สปก) ก่อนว่า ที่ดิน สปก ทําอะไรได้บ้าง เพื่อไม่ขัดต่อข้อบังคับนะคะ
2. ที่ดิน สปก สร้างบ้านได้ไหม ?
สามารถสร้างได้ แต่ต้องขอใบอนุญาติก่อสร้างอาคารบน ที่ดิน สปก จากหน่วยงานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และขอหนังสือยินยอมให้ก่อสร้างอาคารจากหน่วยงานที่มีหน้าดูแลที่ดิน สปก แต่ในที่ดิน สปก ดังกล่าว ต้องประกอบเกษตรกรรมเป็นหลักนะคะ
3. โอนให้ใครได้บ้าง เป็นมรดกได้ไหม?
ที่ดิน สปก จะไม่สามารถทำการแบ่งที่ดิน หรือโอนสิทธิ์ไปให้ผู้อื่นได้ เว้นแต่ว่าจะเป็นการตกทอดมรดกให้แก่ทายาทโดยธรรม หรือโอนไปยังสถาบันเกษตรกรได้เท่านั้น
4. ขายหรือจำนองได้ไหม ?
ที่ดิน สปก จะไม่สามารถขาย หรือ ซื้อ รวมถึงการจำนองได้ เนื่องจากผิดต่อข้อกฏหมายที่บังคับ มาตรา 39 บัญญัติว่า ที่ดินที่บุคคลได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม จะทำการแบ่งแยก หรือโอนสิทธิ์ในที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นมิได้ เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรมหรือโอนไปยังสถาบันเกษตรกร
ดังนั้นที่ดิน สปก จะใช้ประโยชน์ในการทำเกษตรกรรมได้อย่างเดียวนะคะ ไม่สามารถขายหรือจำนองได้ ถ้าเพื่อนๆ ทำการ ซื้อที่ดิน สปก แล้วทางรัฐตรวจสอบเจอ การถือครองที่ดิน สปก จะถือเป็นโมฆะ
แต่ปัจจุบัน (อ้างอิงประกาศเพิ่ม วันที่ 28 ตุลาคม 2563 ) สามารถปล่อยเช่าให้กับนายทุน หรือบริษัทเอกชน เข้ามาทำโรงงานได้ แต่ต้องไปเช่ากับทางรัฐ ไม่สามารถเช่าจากประชาชนที่ถือสิทธิ์อยู่ได้ (ประชาชนผู้ถือครองไม่สามารถปล่อยเช่าให้กับคนอื่นได้ )
5. ที่ดิน สปก ทำอะไร “ไม่ได้” บ้าง?
หลักๆ เลยคือ ไม่สามารถขาย หรือจำนอง เพราะวัตถุประสงค์หลักของการจัดสรรเขตปฏิรูปที่ดินให้แก่ประชาชนที่มีฐานะยากจน ใช้ในการประกอบเกษตรกรรมเพื่อหารายได้เลี้ยงชีพเท่านั้น เพราะฉะนั้นถ้านำที่ดิน สปก ไปขาย หรือจำนอง ถือเป็นการฝ่าฝืนข้อห้ามตามกฏหมายที่ดิน มาตรา 39 ได้นะคะ
ที่ดิน สปก ขายหรือโอนสิทธิ์คืนให้สถาบันเกษตรกร หรือ ส.ป.ก. ได้ไหม? เพราะอะไร?
กรณีการขายที่คืน ส.ป.ก. ขอแยกเป็น 2 กรณี ดังนี้
- กรณีโอนกรรมสิทธิ์แล้ว การขายที่ดินคืน ส.ป.ก. ต้องเป็นไปตาม หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง ปัจจุบันกฎกระทรวงยังไม่สามารถออกได้ จึงยังไม่สามารถขายคืน ส.ป.ก.ได้
- กรณีกรรมสิทธิ์ยังไม่โอน อยู่ระหว่างสัญญาเช่าซื้อ และผู้เช่าซื้อไม่ประสงค์จะทำประโยชน์ในที่ดินต่อไป สามารถไปดำเนินการติดต่อเจ้าหน้าที่ ส.ป.ก.จังหวัดที่ทำสัญญาเช่าซื้อ เพื่อยกเลิกสัญญาเช่าซื้อ และขอกลับมาเป็นผู้เช่าตามสัญญาเช่า ส.ป.ก.จังหวัด ก็จะคิดคำนวณระยะเวลาที่ทำประโยชน์เป็นอัตราค่าเช่าแทนค่าเช่าซื้อ ซึ่งหากคำนวณแล้วมีเงินส่วนเกิน ส.ป.ก.จังหวัดก็จะคืนเงินส่วนต่างให้กับเจ้าของที่ดิน แต่ถ้าหากคำนวณแล้วปรากฏว่าจำนวนเงินที่ส่งมาไม่เพียงพอกับค่าเช่า ก็ต้องชำระให้ครบตามจำนวนถึงจะยกเลิกสัญญาเช่าซื้อดังกล่าวได้
สรุปส่งท้าย
ผู้ที่ถือครองที่ดิน สปก สามารถใช้ประโยชน์ได้และตกทอดเป็นมรดกแก่ทายาทได้ แต่สามารถถือครองครอบครัวไม่เกิน 50 ไร่ แต่ถ้าผู้ที่ถือครองไม่ได้ทำประโยชน์ในดิน สปก นั้นแล้ว ถ้ารัฐตรวจสอบเจอ ต้องการคืนให้แก่รัฐไป และที่สำคัญที่สุดไม่สามารถซื้อขายได้นะเพื่อนๆ สำหรับเพื่อนๆที่สงสัย ที่ดิน สปก ทําอะไรได้บ้าง บทความนี้อาจจะช่วยให้เพื่อนคลายข้อสงสัยได้บ้างนะคะ
